593c84a1-6096-46c1-a231-6b3e48c52676 Epifytische korstmossen, zure regen en ammoniak Dit rapport is het basisrapport getiteld Epifytische korstmossen, zure regen en ammoniak. Er bestaat ook een samenvattend rapport van dit onderzoek. Het is geschreven door H.W.J. van Dijk en in 1988 gepubliceerd door de provincie Overijssel. SAMENVATTING - In 1986 en 1987 is in vrijwel geheel Overijssel onderzoek verricht naar de vegetatie van “epifyten”, op de schors van bomen groeiende korstmossen, mossen en algen. De nadruk van het onderzoek lag op de korstmossen, die bij veel onderzoeken zeer indicatief ten aanzien van luchtverontreinigingsfactoren zijn gebleken. De doelstelling van het onderzoek was vierledig. Ten behoeve van de eerste doelstelling, de vergelijking in de tijd, werden monsterpunten gekozen die ook reeds omstreeks 1972 geïnventariseerd waren. Het totale aantal soorten dat in Overijssel is aangetroffen blijkt globaal gelijk aan het aantal dat tijdens de inventarisatie van 1972 werd aangetroffen, enkele gevoelige soorten zijn tussen 1972 en 1986 verdwenen, terwijl enkele zogenaamde stikstofminnende soorten nieuw verschenen. Opmerkelijk is dat het aantal soorten epifyten per monsterpunt heel sterk blijkt te zijn toegenomen tussen 1972 en 1986, van gemiddeld circa 10 tot circa 16. De toename van het aantal soorten per monsterpunt is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het algemener worden van een groot aantal zogenaamde stikstofminnende of mestminnende korstmossoorten, een klein aantal zuurminnende en SO2-resistente soorten nam in deze zelfde periode sterk af. De toename van stikstof minnende soorten en de afname van de zuurminnende soorten is het duidelijkst opgetreden in de gebieden waarin de intensieve veehouderij sterk is toegenomen. De tweede doelstelling was het bepalen van relaties met luchtverontreiniging. Van de luchtverontreinigingsfactoren is tussen 1972 en 1986 de luchtconcentratie SO2 in Nederland licht tot vrij sterk gedaald, terwijl de ammoniakemissie sterk is toegenomen op veel plaatsen in het zuiden en oosten van Nederland. Wat Overijssel betreft kon in 1972 gaande van het zuidoosten naar het noordwesten nog een duidelijke gradiënt van afnemende SO2-koncentratie worden waargenomen. Die SO2-gradiënt, die in 1972 ook in de korstmossen-vegetatie naar voren kwam, is in 1986 -zowel wat luchtkwaliteit als wat korstmossen-vegetatie betreft- vervaagd. Daarentegen zijn de relaties tussen ammoniak-factoren en epifyten-vegetatie in 1986 duidelijk op de voorgrond gekomen. Van de ammoniak-factoren blijken de “korte-afstand-factoren” zoals afstand tot maisakkers waarop mest wordt uitgereden, maar vooral afstand tot bedrijfsgebouwen van de intensieve veehouderij waaruit sterke ammoniakemissie plaatsvindt sterk bepalend voor de samenstelling van de epifyten-vegetatie. De derde doelstelling was het onderzoeken van de relatie tussen de epifyten-vegetatie en de bosvitaliteit. Er is een duidelijk verband aangetoond tussen de ammoniakemissie en de bosvitaliteit. Ten aanzien van de andere zuurcomponenten in de atmosfeer worden binnen de provincie geen duidelijke verbanden met de bosvitaliteit waargenomen. Er zijn weinig relaties aan te geven tussen de epifyten-vegetatie op vrijstaande eiken en de vitaliteit van nabijgelegen bossen, wel levert de verspreiding van enkele soorten duidelijk verbanden op met de bosvitaliteit. Twee stikstof minnende soorten zijn relatief veel aangetroffen nabij weinig vitale bossen, terwijl twee zuurtolerante soorten juist voornamelijk nabij de vitaalste bossen blijken voor te komen. Ammoniak-deposities blijken zeer nadelig voor bossen, heiden en vennen. Voor het provinciale en landelijke beleid is een goede kennis over ammoniakdeposities daarom van groot belang. In tegenstelling tot andere belangrijke componenten van luchtverontreiniging, bijvoorbeeld zwaveldioxiden, stikstofoxiden, zijn de ammoniakemissies en -deposities echter moeilijk via een chemisch meetnet te bepalen. De ammoniakdepositie wordt dan ook vooral berekend via modelberekeningen uitgaande van tellingen in de landbouw. Daarom is nagegaan of de korstmossenvegetatie, als continue registrerend meetnet, kan bijdragen aan het vergroten van het inzicht in de ammoniakdepositie. De resultaten van het hier beschreven onderzoek bieden een goed uitgangspunt voor een biologisch meetnet. Dit meetnet kan worden gebruikt om de effectiviteit van maatregelen ter beperking van de ammoniakemissie vanuit de landbouw te bepalen. K:\BAB-Archief\2019\190129 190129_045 https://www.geoportaaloverijssel.nl/attachment/593c84a1-6096-46c1-a231-6b3e48c52676/045_1988_Epifysche_korstmossen,_zure_regen_en_ammoniak_basisrapport.pdf Rapport Onderzoek Provincie Overijssel: eenheid Publieke Dienstverlening Provincie Overijssel Provincie Overijssel Geen restricties De bron mag ook voor externe partijen vindbaar zijn Adobe Acrobat: PDF 1988-12-31 2024-08-27 theme: natureLandscape theme: floraFauna Nederlands 52.115 7.090 52.853 5.791